Overgang · Medicatie
DE JUISTE MEDICIJNEN
Lichaamsidentieke (bio-identieke) hormonen hebben de voorkeur.
Bekijk welke middelen
Geen tijd om alles te lezen?Deze pagina in 1 minuut
- Lichaamsidentieke hormonen hebben de voorkeur, omdat ze precies passen op de receptoren van je cellen. In de richtlijnen staan ze nog als “tweede keuze”, maar dat zegt niets over de kwaliteit. Lees meer ↓
- Synthetische hormonen, zoals in de meeste combinatiepillen, hebben meer nadelen, waaronder een verhoogde kans op trombose en borstkanker. Lees meer ↓
- Eerste keuze: oestrogeen via de huid (pleister, gel of spray), Utrogestan als progesteron en eventueel testosterongel. Lees meer ↓
- Neem je via de huid te weinig op, dan kun je overstappen op een tablet. Er zijn ook lichaamsidentieke tabletten. Lees meer ↓
- Moet je tijdelijk overstappen door een tekort? In de omrekentabel zie je welke dosis gelijkwaardig is. Lees meer ↓
- Veoza (fezolinetant) wordt vaak voorgeschreven tegen opvliegers, maar kan leverschade geven. Lees meer ↓
Eerste en tweede keuze
Lichaamsidentiek heeft de voorkeur
Er zijn veel hormonale middelen op de markt, die allemaal kunnen helpen bij overgangsklachten. Maar lichaamsidentieke (bio-identieke) hormonen hebben de voorkeur, omdat deze naadloos aansluiten op de receptoren van vrouwelijke cellen.
Naast de lichaamsidentieke hormonen zijn er ook heel veel synthetische hormonen die de huisarts kan voorschrijven. Deze staan momenteel nog als eerste keuze in de richtlijnen. En de lichaamsidentieke hormonen als “tweede keuze”. Deze woordkeuze suggereert in de opvatting van veel artsen dat deze optie dus minder goed is.
Dit klopt niet; deze optie is juist een gezondere keuze. Het aanpassen van de richtlijnen stuit momenteel nog op weerstand en vertragingen.
In dit artikel wordt uitstekend uitgelegd wat de voordelen zijn van lichaamsidentieke hormonen (ook wel bio-identiek genoemd). Hieronder vind je een korte samenvatting.
Als je bij je huisarts komt, is het daarom goed om de juiste benamingen te weten van de medicijnen waar je mee wilt starten en vooral ook welke middelen jij als tweede keuze beschouwt - en waarom dit zo is - en dus liever niet voorgeschreven wilt krijgen.
Waarom niet synthetisch?
NADELEN VAN SYNTHETISCHE HORMONEN
Als vrouwen in de overgang komen, verliezen ze hun eigen hormonen, geen synthetische vervangers. Je lichaam zal dus altijd meer moeite moeten doen om synthetische hormonen te verwerken. Bij de ene persoon gaat dat best goed, bij de ander veel minder. Maar er zitten voor iedereen nadelen aan.
Als je een medicijn doorslikt (oraal gebruik) betekent dit dat het medicijn langs de lever gaat. Daar blijft tot 95% van de medicatie achter. Een medicijn moet dus hoger gedoseerd worden, om het gewenste effect te bereiken. Oestrogeen die via de huid (transdermale toediening) wordt gebruikt, kan veel nauwkeuriger worden gedoseerd en daarmee beter worden afgestemd op wat het individu nodig heeft.
De combinatiepillen (bijv. Femoston, zie lijst hier beneden) die de huisarts vaak voorschrijft, bevatten bijna allemaal lichaamsidentieke oestrogeen met een synthetisch progestageen (dus geen progesteron). Dit synthetisch progestageen bindt goed op de progesteron-receptoren van je cellen, maar biedt niet de biologische voordelen die lichaamsidentieke progesteron wel bieden: o.a. betere botproductie, kalmerend effect en herstel van beschadigde zenuwcellen.
Nadelen orale combinatiepillen
- Verhoogde kans op trombose.
- Kans op bijwerkingen: migraine, een verlaagd libido, misselijkheid, hartkloppingen.
- Verhoogde kans op verhoogde bloeddruk.
- Verhoogde kans op galstenen.
- Verhoogde kans op borstkanker door het synthetische progestageen. Femoston bijvoorbeeld bevat dydrogesteron, dat na 5 jaar gebruik een verhoogd risico geeft.
- Orale (synthetische) hormoonsuppletie moet na het 60e levensjaar worden gestopt, dus er moet op den duur alsnog worden overgegaan op transdermale hormoonsuppletie.
- Bij het moeten ondergaan van een operatie moet orale HST worden gestopt i.v.m. trombosegevaar. Transdermale HST mag gewoon gebruikt worden.
- Verhoogde triglyceriden: vetcellen die energie opslaan worden meer aangemaakt en een teveel aan triglyceriden geeft een hogere kans op hart- en vaatziekten.
Uitzondering: Bijuva. Deze combinatiepil bevat lichaamsidentiek oestradiol Ă©n lichaamsidentiek progesteron. Lichaamsidentiek progesteron is borst-neutraal en lijkt zelfs bescherming tegen borstkanker te bieden (hier wordt nog verder onderzoek naar gedaan). Omdat Bijuva wordt geslikt, gelden de andere nadelen van orale toediening wel.
Eerste keuze
Welke middelen wil je WEL voorgeschreven krijgen
Oestrogeen
- Pleister: Systen, Sandoz of Dermestril (België)
- Gel: Oestrogel
- Spray: Lenzetto
Progesteron
- Utrogestan (NL) (wanneer er een tekort is in NL kan Seidigestan uit Spanje worden uitgegeven door de apotheek. Dit is hetzelfde product, alleen de merknaam is anders.)
- Progebel (België)
- Lutinus
Testosteron
- Androgel
- Tostran
Tweede keuze
Welke middelen wil je - in eerste instantie - niet voorgeschreven krijgen?
... maar mogelijk wel in een later stadium. Als na verloop van tijd blijkt dat je via de huid onvoldoende opneemt (te testen d.m.v. een bloedtest als je minimaal 6 weken oestrogeen - 4 pompjes gel of pleisters 100 - hebt gebruikt en je niet boven de 350 pmol/l uitkomt) kun je overstappen naar een oraal middel: deze slik je door.
Het nadeel van orale middelen is de licht verhoogde kans op trombose, maar er zijn onder de orale middelen wel lichaamsidentieke opties te vinden. Dus mocht je niet geholpen zijn met de transdermale / via de huid mogelijkheden, dan vind je in deze lijst een aantal alternatieven.
Goede keuzes voor orale oestrogeen
- Sandoz estradiol 2mg
- Estrofem 2mg
- Cetura 0,5 mg
- Zumenon 2 mg
- Progynova 1 en 2 mg
1 mg estradiol (tablet) staat ongeveer gelijk aan een pleister van 25 µg of 1 pompje Oestrogel. 2 mg staat gelijk aan een pleister van 50 µg of 2 pompjes. Zie ook de omrekentabel hieronder.
Middelen die niet de voorkeur hebben
- Bijuva: 1mg estradiol en 100mg progesteron (bevat lichaamsidentieke oestrogeen en progesteron, maar verdient niet de voorkeur, omdat het niet afzonderlijk per type hormoon is af te stellen)
- Femoston (bevat lichaamsidentieke oestrogeen, maar een synthetisch progestageen)
- Laclimella
- Activelle
- Angeliq
- Paosonelle
- Velbienne
- Klimedix
- Kliogest
Als anticonceptie nodig is
Er zijn anticonceptiemiddelen die - deels - lichaamsidentiek zijn. Het progestageen-deel is altijd synthetisch, omdat het anders geen anticonceptiewerking heeft.
- Zoely (lichaamsidentieke estradiol - dus een goede optie als anticonceptie nodig is - en synthetisch progestageen).
- Qlaira (synthetisch progestageen en een lichaamsidentieke voorloper van estradiol, maar moet door je lichaam nog worden omgezet in estradiol).
- Drovelis of Lydisilka (synthetisch progestageen en het bevat estetrol - een andere vorm van lichaamsidentiek oestrogeen en heeft niet dezelfde werking als estradiol in je lichaam).
- Mirena (spiraal): dit spiraal bevat een progestageen dat lokaal de baarmoederwand dun houdt. Wanneer anticonceptie nodig is, is dit een goede optie. Naast het spiraal kan progesteron worden gebruikt voor alle bijkomende voordelen op het gebied van o.a. slaap, mentale rust, spieropbouw en botgezondheid. In de bijsluiter staat dat bij gebruik estradiol na 3 jaar sowieso progesteron moet worden voorgeschreven, maar dit kan dus ook eerder als hier behoefte aan is. Let op: de Nederlandse richtlijn Management rondom menopauze (juni 2025) gaat uit van een gebruiksduur tot 5 jaar. Zo lang blijkt het spiraal naast estradiol veilig en effectief (zie ook KNMP). De fabrikant houdt in de bijsluiter nog 3 jaar aan.
Progesteron
Duphaston: een arts kan je transdermale oestrogeen voorschrijven (pleisters, gel, spray), maar daarnaast Duphaston als progestageen, dit is synthetisch en wordt voorgeschreven om je baarmoederwand dun te houden. Utrogestan (lichaamsidentiek progesteron) is een betere keuze en biedt naast het dun houden van de baarmoederwand ook andere biologische voordelen, zoals mentale rust, botopbouw en betere en diepere slaap.
Hulpmiddel
OMREKENTABEL OESTROGEEN
Door tekorten aan pleisters stappen veel vrouwen tijdelijk over op oestrogeengel of -spray. Daarbij gaat het vaak mis: wie een pleister van 100 µg gebruikt, krijgt van arts of apotheek soms te horen dat “twee pompjes gel het maximum is”. Dat is maar iets meer dan de helft van haar oude dosis, waardoor ze opnieuw in een hormoontekort komt.
Dat “maximum” komt uit de bijsluiter van de gel. Het is geen harde regel: ook het Farmacotherapeutisch Kompas geeft aan dat de dosis zo nodig kan worden aangepast. Het gaat om de hoeveelheid werkzame stof en die verandert niet doordat je een andere toedieningsvorm gebruikt.
Neem deze omrekentabel mee naar je huisarts en apotheek en geef aan dat het voor jou belangrijk is dat je dosis werkzame stof gelijk blijft bij een tijdelijke overstap.
Iedereen neemt hormonen anders op en dat verschilt ook per product. Let dus goed op of je van het tijdelijke middel iets meer of iets minder nodig hebt. De tabellen zijn een hulpmiddel bij het gesprek met je arts, geen doseringsadvies.
Omrekentabel (afbeelding)Bloedwaarden (afbeelding)
Open de afbeelding om hem op te slaan of te printen. Bronnen: British Menopause Society (BMS) en Farmacotherapeutisch Kompas.
Gelijkwaardige doseringen
Deze tabel laat zien welke doseringen van verschillende middelen ongeveer met elkaar overeenkomen. Elke kolom staat voor een vergelijkbare sterkte.
Veeg de tabel opzij om alle kolommen te zien.
| Middel | Ultralaag | Laag | Standaard | Middelhoog | Hoog |
|---|---|---|---|---|---|
| Oestrogel (gel) | ½ pompje | 1 pompje | 2 pompjes | 3 pompjes | 4 pompjes |
| Sandrena (gel) | 0,25 mg | 0,5 mg | 1 mg | 1,5–2 mg | 3 mgN |
| Lenzetto (spray) | 1 spray | 2 sprays | 3 sprays | 4–5 spraysN | 6 spraysN |
| Pleister | 12,5 µg | 25 µg | 50 µg | 75 µg | 100 µg |
| Estradiol tablet | 0,5 mg | 1 mg | 2 mg | 3 mgN | 4 mgN |
N Off-label gebruik: zelden nodig om klachten onder controle te krijgen. mg = milligram, µg = microgram. Bron: British Menopause Society (BMS).
Gemiddelde oestradiolwaarde in het bloed
Per product en dosis de gemiddelde hoeveelheid oestradiol (E2) of estriol (E3) in het bloed, zoals gemeten in onderzoek.
| Product | Dosis estradiol | Gemiddelde E2-serumconcentratie* |
|---|---|---|
| Gemicroniseerd estradiol oraal | ||
| Estradiol | 0,5 mg/tablet/dag | 79 pmol/l |
| Estradiol | 1 mg/tablet/dag | 110–132 pmol/l |
| Estrofem® | 2 mg/tablet/dag | niet bekend |
| Zumenon® | 2 mg/tablet/dag | 231 pmol/l |
| Estradiol | 2 mg/tablet/dag | niet bekend |
| Estradiolvaleraat | ||
| Progynova® | 1 mg | 55–110 pmol/l |
| Progynova® | 2 mg | 110–220 pmol/l |
| Estradiol pleister 2x per week | ||
| Systen® 50 | 3,2 mg/pleister | 162 pmol/l |
| Systen® 75 | 4,8 mg/pleister | 261 pmol/l |
| Systen® 100 | 6,4 mg/pleister | 371 pmol/l |
| Estradiol 50 | 4 mg/pleister | 184–202 pmol/l |
| Estradiol 100 | 8 mg/pleister | 349–385 pmol/l |
| Estradiol gel | ||
| Oestrogel® 0,06% gel: 1 applicatie | 1,25 g gel/dag = 0,75 mg E2 | 104 pmol/l |
| Oestrogel® 0,06% gel: 2 applicaties | 2,5 g gel/dag = 1,5 mg E2 | 250 pmol/l |
| Estradiol spray | ||
| Lenzetto®: 1 spray | 90 µl/dag = 1,53 mg E2 | 65 pmol/l |
| Lenzetto®: 2 sprays | 180 µl/dag = 3,06 mg E2 | 104 pmol/l |
| Lenzetto®: 3 sprays | 270 µl/dag = 4,59 mg E2 | 108 pmol/l |
| Estradiol vaginaal 2x per week | ||
| Vagifem® 10 microgram vaginaal tablet | 10 µg/vaginaal tablet/2x per week | 17 pmol/l |
| Estriol vaginaal 2x per week (E3) | ||
| Synapause®-E3 0,5 mg, ovules | 0,5 mg/ovule/2x per week | niet bekend |
| Synapause®-E3 1 mg/g, crème | 1 mg/g crème/2x per week | klinisch niet relevant (farmacokinetisch) |
* Waarden in pmol/l, zoals Nederlandse laboratoria ze rapporteren (afgerond). In België wordt vaak pg/ml gebruikt: deel de waarde in pmol/l door 3,67. Bijvoorbeeld 184 pmol/l is ongeveer 50 pg/ml.
Let op
Veoza (fezolinetant)
Daarnaast wordt er geregeld Veoza (fezolinetant) voorgeschreven als veilig alternatief bij opvliegers, omdat het een niet-hormonaal middel is. Veoza kan leverschade veroorzaken en er zijn signalen dat er een verhoogde kans op kanker is:
- De waarschuwing i.v.m. leverklachten op de website van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
- Een artikel in The Lancet over de verhoogde kans op kanker
- Een LinkedIn post van Louise Newson over Veoza
