Gerelateerd · Thema
GENITOURINARY SYNDROME OF MENOPAUSE (GSM)
Urogenitaal (of Genitourinair) Syndroom van de Menopauze
Geen tijd om alles te lezen?Deze pagina in 1 minuut
- GSM is een verzamelnaam voor klachten aan vulva, vagina en blaas door een hormoontekort: branderigheid, pijn bij het vrijen, terugkerende blaasontstekingen en plotselinge aandrang. Het is veel meer dan een “droge” vagina. Lees meer ↓
- Naar schatting 13 tot 84% van de vrouwen krijgt ermee te maken, van twintigers (bijvoorbeeld bij pilgebruik of borstvoeding) tot tachtigers. Lees meer ↓
- De nieuwe Amerikaanse richtlijnen adviseren lokaal vaginaal oestrogeen, ook om terugkerende blaasontstekingen te voorkomen. Lees meer ↓
- In Nederland krijg je op recept estriol (Synapause, ovules en crème) of oestradiol (Vagifem of Vagirux, vaginale tabletjes). Lees meer ↓
- Vaginale hormonen zijn geen kuurtje: blijf ze gebruiken, ook naast HST. Dat is veilig. Lees meer ↓
- Laat je arts Lichen sclerosus uitsluiten, want de klachten lijken erop. Lees meer ↓
Irritatie en branderig gevoel aan de vulva en in de vagina, seks dat voelt als schuurpapier, terugkerende blaasontstekingen, overactieve blaas, continue of plotselinge aandrang?
Wist je dat al deze en nog andere klachten allemaal vallen onder het Genitourinary Syndrome of Menopause (GSM) en veroorzaakt worden door een tekort van hormonen in dat hele gebied: vulva, vagina en blaas? Het is dus veel meer dan een “droge” vagina of vaginale atrofie.
De American Urological Association heeft in mei 2025 speciale GSM richtlijnen (1) uitgebracht. Hieraan hebben oa diverse artsen en de Amerikaanse Menopause Society jarenlang gewerkt.
GSM klachten kunnen al in de zeer vroege peri-menopauze (vanaf mid 30) ontstaan. Het is ook niet ongewoon dat dit al gebeurt nog voor enige andere peri-menopauzale klachten ontstaan en ook terwijl je cyclus nog regelmatig is. (2)
Lees de lijst met klachten, (her)ken je symptomen, neem deze hele (Engelse) richtlijnen eventueel mee naar je arts. Dit helpt ook om de term GSM in Nederland meer bekendheid te geven zodat ook andere vrouwen tijdig de juiste behandeling voorgeschreven krijgen.
Geen leeftijdsgrens
Wie krijgt ermee te maken
De schatting is dat 13-84% vrouwen ermee te maken krijgt. (3) GSM treft echter niet alleen vrouwen in de (peri)menopauze. Dezelfde klachten door hormonale veranderingen kunnen ook ontstaan bij jongere vrouwen door pilgebruik of tijdens een periode van borstvoeding (Genitourinary Syndrome of Lactation.) (13).
Maar ook veel oudere vrouwen, pas vele jaren na de menopauze, kunnen last krijgen van zaken als terugkerende blaasontstekingen. (2) Dit wordt vaak niet herleid naar een oestrogeen tekort. Denk hierbij ook aan vrouwen op leeftijd in verzorgingshuizen die momenteel antibiotica krijgen, terwijl de onderliggende oorzaak een oestrogeen tekort kan zijn. Kortom, van twintigers tot tachtigers: GSM kent geen leeftijdsgrens.
13 – 84%
van de vrouwen krijgt ermee te maken (3)
Van twintigers tot tachtigers
Uit de richtlijnen
SYMPTOMEN EN DIAGNOSE
Uit de richtlijnen samengevat en vertaald met behulp van AI (gecheckt door een ervaringsdeskundige)
Vulvovaginaal
droogheid, branderig gevoel, irritatie
Urinewegklachten
hinderlijke / continue plas-aandrang, frequentie, pijnlijk urineren, terugkerende urineweginfecties
Seksuele symptomen
dyspareunie (pijn bij het vrijen), bloedingen tijdens geslachtsgemeenschap, verminderd libido, opwinding en orgasme
Fysieke veranderingen
atrofie aan de schaamlippen, verminderde vochtigheid, vernauwing van de vagina en clitorale atrofie. Het vaginale oppervlak kan kwetsbaar zijn, met witte vlekjes, peteciën, zweren en scheurtjes. Bij onderzoek van de plasbuis kunnen kleine uitgroeisels (bobbeltjes), een verzakking of poliepen worden gevonden.
Artsen diagnosticeren GSM doorgaans op basis van symptomen na uitsluiting van andere aandoeningen. Objectieve maatstaven zijn onder andere de Vaginale Maturatie Index (VMI) en vaginale pH (zuurgraad), hoewel deze niet vereist zijn voor diagnose. In tegenstelling tot opvliegers die voor sommige vrouwen na verloop van tijd afnemen, verergeren sommige GSM-symptomen met de leeftijd.
Ondanks aanzienlijke impact op levenskwaliteit, seksueel functioneren en relatie, bespreekt slechts ongeveer de helft van de vrouwen deze symptomen met zorgverleners en de meesten melden dat artsen dit onderwerp niet aansnijden.
Behandeling
Laag-gedoseerde hormoonbehandelingen
01
Artsen zouden lokale lage-dosis vaginale oestrogenen aan moeten bieden aan vrouwen met GSM om ongemak, irritatie, droogheid of pijn bij het vrijen te verbeteren. Ook vrouwen die borstvoeding geven, anticonceptie gebruiken of chemotherapie ondergaan kunnen hier baat bij hebben, want in al deze groepen daalt (tijdelijk) het oestrogeenniveau.
02
Bij vrouwen met GSM die ook andere aandoeningen hebben (bijv. overactieve blaas), kunnen artsen de optie van lokale lage-dosis vaginale oestrogenen aanbieden om het geheel aan urogenitale symptomen te verbeteren.
03
Bij vrouwen met GSM en terugkerende urineweginfecties, zouden artsen lokale lage-dosis vaginale oestrogenen aan moeten bevelen om het risico op toekomstige urineweginfecties te verminderen. Denk hierbij ook en vooral aan vrouwen op leeftijd in verzorgingshuizen die momenteel antibiotica krijgen, terwijl de onderliggende oorzaak een oestrogeen tekort kan zijn.
Als je arts dit niet actief aanbiedt, kun je er ook zelf om vragen. In Nederland staat deze optie in de richtlijnen bij vaak terugkomende blaasontstekingen alleen genoemd voor postmenopauzale vrouwen en pas ná het zelfhulpmiddel Cranberrysap, maar deze behandeling is zeer effectief voor vrouwen in perimenopauze.
Update november 2025
Buitenlandse ontwikkelingen en Nederlandse en Europese passiviteit
In de US is op 22 juli 2025 een Expert panel georganiseerd door de FDA. Aan de hand hiervan heeft in november 2025 de FDA besloten om de 'black box warning' van alle oestrogenen te verwijderen. Hier kun je de uitzending van juli met daarin de onderbouwing van de experts waarom er geen verband is met borstkanker terugkijken.
Hier kun je de duiding van de uiteindelijke beslissing door Marty Makary, commissaris van de FDA, samen met o.a. Rachel Rubin en Kelly Casperson terugkijken (november 2025).
In Nederland staan -in andere woorden- vergelijkbare alarmistische (ongefundeerde) waarschuwingen rondom trombose, borstkanker en hart- en vaatziekten op de bijsluiters van Vagifem en Synapause. In Nederland is ook dringend een herziening van de bijsluiters nodig.
De Stichting Overgang en Hormonen heeft bij het CBG en EMAS aangegeven dat de aanpassingen van de FDA ook door Nederland overgenomen zouden moeten worden. We hebben hierop deze antwoorden ontvangen:
- College ter Beoordeling van Geneesmiddelen: lees hier de vraag van de Stichting en het antwoord van CBG
- European Menopause and Andropause Society: lees hier de vraag van de Stichting en het antwoord van EMAS
Wij zijn niet enthousiast over deze standpunten. Als je hierover een argumentatie wilt helpen opzetten, mail deze dan naar informatie@overgangenhormonen.nl, mogelijk kunnen we de discussie met de extra argumenten voortzetten. Het is bijvoorbeeld opvallend (fout) dat zowel CBG als EMAS geen onderscheid maken tussen lichaamsidentiek en synthetische middelen en alle bijwerkingen van synthetische middelen zonder meer generaliseren naar lichaamsidentieke producten. Alsof je de ingrediënten van aardbeiensnoep op een verpakking echte aardbeien aantreft.
In Nederland
Vaginaal oestrogeen in Nederland op recept verkrijgbaar
Estriol
Verkrijgbaar als merknaam Synapause in ovules en creme. Voordeel van de creme is dat je het zowel inwendig als uitwendig (ingang van de vagina, vulva en clitoris) gebruikt kan worden. De ovules en creme zijn dus tegelijkertijd te gebruiken. Dit is soms echt nodig en kan ook helpen om clitorale atrofie te behandelen.
In de UK is Ovesse en Blissel verkrijgbaar, In Spanje heet het Ovestinon of Blissel en is dit product ook op veel plaatsen zonder recept verkrijgbaar.
Oestradiol
Verkrijgbaar als merknaam Vagifem en Vagirux. Dit zijn hele kleine vaginale tabletten die je inbrengt. Houd er rekening mee als je klachten ernstig zijn en het slijmvlies van binnen erg droog en dun is dat de tablet minder goed smelt en de werking daardoor minder kan zijn.
Vagifem en Vagirux zijn niet verkrijgbaar als creme dus bij ernstige uitwendige klachten werkt deze tablet daar wellicht niet voldoende. (in de UK is Gina verkrijgbaar)
De tabletjes en de creme kunnen veilig naast elkaar gebruikt worden, maar sommige artsen willen dit niet voorschrijven. Overweeg dan de gebruiksmogelijkheden; met de crème kun je zowel binnen als buiten de vagina smeren, dat is niet mogelijk met het tabletje.
In Nederland spreekt en deelt de uroloog Melianthe Nicolai veel informatie over GSM op haar eigen kanalen, in presentaties en interviews: De verborgen epidemie waar niemand over praat. Er zijn helaas maar weinig andere Nederlandse artsen die dit level aan kennis delen. (mocht je dit ook van andere artsen weten, geef ze door in onze mailbox ajb).
Uit eigen ervaring
TIPS VAN ERVARINGSDESKUNDIGE PENNY
01
Estriol is het hormoon van de slijmvliezen dus je zou meer baat kunnen hebben bij Synapause dan Vagifem. (4) Dat kan dus de tweede reden zijn om juist Synapause te vragen. Mocht je huisarts niet de Synapause ovules en creme naast elkaar willen voorschrijven vraag dan altijd de creme want die is zowel inwendig (evt met bijgevoegde applicator of gewoon een vinger) als uitwendig te gebruiken.
02
Voor zowel Vagifem als Synapause is de standaard dosering: eerste 2 weken elke avond, daarna 2 keer per week. Maar het kan ook zijn dat je gedurende langere tijd (soms maandenlang) het vaker dan 2 keer per week moet gebruiken. Als je al enige tijd met de klachten rondliep voordat je start met de vaginale hormonen kan het tijd vergen en zoeken naar juiste dosering om de klachten onder controle te krijgen.
Vaginale hormonen zijn niet als een kuurtje dus als je klachten onder controle zijn zul je ze moeten blijven gebruiken. (5) Zodra je stopt komen de klachten terug, soms is dat al heel snel, soms na enige tijd. Kelly Casperson zegt hierover; nooit meer stoppen! Je stopt toch ook niet met tandenpoetsen…?!
03
Vaginale hormonen zijn veilig te gebruiken in combinatie met HST want er is minimale systemische absorptie bij vaginale toediening. (6) In sommige gevallen kan alleen deze combinatie ervoor zorgen om volledig klachtenvrij te raken en blijven. (7)
04
Net als met de HST kan het starten van vaginale hormonen in het begin bijwerkingen geven. Zoals irritatie, branderig gevoel of een schimmelinfectie. Dan lijkt het alsof de GSM klachten erger worden (dit wordt vaak beginverergering genoemd, maar niet iedereen ervaart dit).
Vooral als het slijmvlies erg dun is dan kan het in het begin wat heftige reacties geven. Probeer dan om met een lagere dosis te starten en de dosis op te bouwen: “microdosing” (8). Met Synapause kan je proberen of de ovules of juist de creme (deze heeft ook iets meer hulpstoffen) inwendig beter voor je werken.
05
Zorg ook eerst dat je arts zaken als Lichen Sclerosus uitsluit want sommige GSM klachten lijken daarop.
06
Tenslotte: In Nederland is GSM nog te weinig bekend. Er wordt gesproken over vaginale atrofie of “droge” vagina. Deze benamingen kloppen niet want “droog” impliceert dat je niet meer nat wordt tijdens seks of dat de klacht op te lossen is met wat glijmiddel. Hoewel glijmiddel een hulpmiddel tijdens seks kan zijn, lost dit nooit het tekort op aan oestrogeen in dat gebied. Om het weefsel weer in gezondere conditie te brengen is de toevoeging van hormonen nodig. (9)
07
De meest uitgebreide en volledige informatie over GSM klachten en oplossingen vind je bij met name deze Amerikaanse artsen: Rachel Rubin en Kelly Casperson zijn beiden uroloog en gynaecoloog Lauren Streicher. Alle drie delen ze al jaren veel informatie over GSM in hun podcasts en YouTube video's (die je met Nederlandse ondertiteling kan bekijken). Rachel Rubin is ook een van de artsen betrokken bij het opstellen van deze GSM richtlijnen.
Vertaling van een post van mei 2025
Uroloog Rachel Rubin
Vaginale oestrogeen of DHEA* kan het risico op urineweginfecties met meer dan 50% verminderen. Ze redden levens en zijn veilig. Ze zouden aan ALLE oudere vrouwen in de menopauze moeten worden aangeboden en aan vrouwen vóór de menopauze die hormonale problemen hebben (borstvoeding, anticonceptie, acnemedicatie, enz.)
Het urogenitaal syndroom van de menopauze (GSM) komt veel voor, wordt zonder behandeling erger en is goed te behandelen. De nieuwe Amerikaanse richtlijnen van 2025 (AUA/SUFU/AUGS) zijn duidelijk:
- Praat over vaginale, urineweg- en seksuele klachten en normaliseer het onderwerp.
- Lokale vaginale oestrogeen is een eerstelijnsbehandeling - zelfs als je al systemische oestrogeen gebruikt!
- Vaginale DHEA en ospemifeen zijn ook goede opties. Vaginale DHEA heet Intrarosa. In Nederland levert De Nationale Apotheek het; in België, Spanje en de UK is het gewoon verkrijgbaar (in de UK zelfs zonder recept).
- Vochtinbrengende middelen en glijmiddelen zijn een tijdelijke pleister — maar ze verhelpen geen urinewegklachten.
- Lasers zijn nog steeds experimenteel. Volledige openbaarmaking van pilotgegevens is nodig om over de effectiviteit te kunnen oordelen (wij hebben deze niet).
- Borstkanker? Vaginaal oestrogeen kan veilig worden aangeboden. Lokale oestrogeen verspreidt zich niet door het lichaam, blijft in de vagina en is niet tot nauwelijks meetbaar in het bloed.
- Er is geen verband aangetoond tussen lokale vaginale oestrogeen en borst- of baarmoederslijmvlieskanker.
- Geen behoefte aan routinematige endometriale controle bij gebruik van vaginale oestrogeen, DHEA of ospemifeen.
- Terugkerende urineweginfecties > vaginale oestrogeen helpt ze te voorkomen!
*vaginale DHEA (Intrarosa) is in Nederland te krijgen via De Nationale Apotheek
Let op!
Verwar GSM niet met Lichen Sclerosus
Er is overlap in de symptomen. Beide aandoeningen geven namelijk klachten als jeuk, branderigheid en pijn aan de vulva en kunnen leiden tot veranderingen in het uiterlijk van de vulva. De aard van de huid- en slijmvliesveranderingen verschilt wel: generaliserend gesteld komt GSM in de eerste plaats inwendig voor en LS uitwendig waarbij individuele verschillen bestaan. Een huidbiopsie kan uitsluitsel geven.
Beide aandoeningen kunnen ook gelijktijdig voorkomen; als je bijvoorbeeld al last had van LS en je komt in de (peri-) menopauze waardoor je oestrogeenniveau daalt, dan kan GSM naast de LS ontstaan. Behandelingen van beide aandoeningen kunnen ook naast elkaar bestaan.
GSM
- Jeuk en droogheid in de vagina.
- Branderigheid, irritatie.
- Het vaginaoppervlak (inwendig) kan dun, droog en kwetsbaar zijn, met hypopigmentatie (wit), peteciën (kleine puntbloedinkjes), zweren en scheurtjes.
- Atrofie (het dunner en zwakker worden van weefsel) aan de schaamlippen en clitoris, verminderde vochtigheid, introïtale stenose (vernauwing van de ingang van de vagina). Urineweg: carunkels (rood gezwelletje bij de uitgang van de plasbuis), prolaps (verzakking) of poliepen (meestal goedaardige zwelling van het slijmvlies in de urinebuis).
- Atrofie van het slijmvlies: dunner, kwetsbaarder slijmvlies.
- Slijmvliesaandoening. Oorzaak is oestrogeentekort. Start meestal in perimenopauze of menopauze. Ook na chirurgische ingreep of medische behandeling (tamoxifen) die de menopauze versneld veroorzaakt.
Lichen Sclerosus
- Onverdraaglijke jeuk aan de vulva.
- Pijn, branderigheid, rauw gevoel.
- Witte, verdikte huid, kloofjes en wondjes aan de vulva: het uitwendige genitale gebied, inclusief binnenste en buitenste schaamlippen, clitoris en de huid rondom de anus.
- Littekenweefsel, vergroeiing of verkleving van de kleine schaamlippen, het vergroeien, verschrompelen of verdwijnen van de clitoris achter de clitorishoed (de ‘voorhuid’ van de clitoris) waardoor deze niet meer zichtbaar, bereikbaar of voelbaar is. Vernauwing van de vagina, het vaginaslijmvlies zelf is vaak niet aangedaan. De huidaandoening is vooral zichtbaar bij de vulva.
- Huidveranderingen, soms bloedblaartjes.
- Dit is een chronische huidaandoening. Waarschijnlijk auto-immuun, maar de oorzaak is nog onbekend. Leeftijd niet bepalend; kan op iedere leeftijd optreden.
Bronnen:
1: AUA – Genitourinary Syndrome of Menopause
2: YouTube op ongeveer 8 minuten
3: Praktische handleiding HST, mei 2024
4: Ulla Brouwer: Estriol, het slijmvlies hormoon
5: Dr. Rachel Rubin: YouTube rond 27 minuten en Dr. Renee Hoenderkamp: The Guardian (einde van het artikel)
6: Farmacotherapeutisch Kompas – estriol vaginaal
7: Onder stelling 11 AUA-richtlijnen
8: YouTube vanaf 9 minuten
9: Dr. Streicher – episode 12
10: FDA expert panel on removing the black box warning from vaginal estrogen (July 2025)
11: Vaginale jeuk algemene informatie
12: Melianthe Nicolai: DOQ
13: PubMed 38757214
Met dank voor deze content aan ervaringsdeskundige Penny Pijnenburg - mei 2025
Lees verder