Overgang · Hormonen
FUNCTIE VAN HORMONEN
Hormonen zijn chemische boodschappers in je lichaam.
Bekijk de drie hormonen
Geen tijd om alles te lezen?Deze pagina in 1 minuut
- Hormonen zijn boodschappers die je cellen vertellen wat ze moeten doen. Ze passen als een sleutel op een slot: hoe beter de pasvorm, hoe beter ze werken. Lees meer ↓
- Oestrogeen is een verzamelnaam voor vier hormonen. Het belangrijkste, oestradiol, stuurt meer dan 400 processen aan, van hersenen en hart tot botten, blaas en huid. Lees meer ↓
- Progesteron doet veel meer dan de baarmoederwand dun houden. Het helpt onder meer bij slaap, stemming, botten en spieren. Ook vrouwen zonder baarmoeder kunnen er baat bij hebben. Lees meer ↓
- Lichaamsidentiek progesteron werkt in je lichaam hetzelfde als je eigen progesteron. Synthetisch progestageen niet. Lees meer ↓
- Testosteron is ook een vrouwenhormoon. Na de menopauze verlies je 50 tot bijna 100% ervan, met gevolgen voor je libido, spierkracht en levenslust. Lees meer ↓
- Als de hormonen wegvallen, wordt de kans op ziekten als hart- en vaatziekten, osteoporose en dementie op de lange termijn groter. Lees meer ↓
De basis
Wat zijn hormonen
Hormonen zijn chemische boodschappers in je lichaam. Ze worden door klieren (zoals de schildklier of bijnieren, maar ook door de eierstokken) geproduceerd en door je bloed verspreid naar verschillende organen en weefsels. Eenmaal daar geven ze signalen door aan cellen over wat ze moeten doen. Ze regelen allerlei belangrijke functies, zoals groei, stofwisseling, stemming, slaap en voortplanting.
Bijvoorbeeld, het hormoon insuline helpt je lichaam om suiker uit je bloed te halen en als energie te gebruiken of op te slaan. Hormonen werken samen als een soort ingewikkeld telefoonnetwerk, zodat je lichaam goed functioneert.
Sleutel & slot
Hormonen zijn sleutels die precies passen op receptoren (het 'slotje' van een cel). Hoe beter de sleutel in het slot past, hoe beter de functies worden aangestuurd!
De drie hoofdrolspelers
VROUWELIJKE GESLACHTSHORMONEN
01
Oestrogeen
Een verzamelnaam voor 4 verschillende hormonen. Oestradiol stuurt meer dan 400 processen in je lichaam aan.
Lees meer
02
Progesteron
Doet veel meer dan de baarmoederwand dun houden: de receptoren zitten in de hersenen, botten, borsten, hart en bloedvaten.
Lees meer
03
Testosteron (inderdaad!)
Vrouwen maken in hun leven drie tot vier keer meer androgenen aan dan oestrogenen.
Lees meer
Hormoon 01
Oestrogeen
Oestrogeen is een verzamelnaam voor 4 verschillende hormonen: oestron, oestradiol, oestriol en oestetrol. (Oestrogeen wordt trouwens uitgesproken als eustrogeen of uistrogeen; helemaal niets rondom de overgang is wat het lijkt...)
Oestradiol
Oestradiol stuurt meer dan 400 processen in je lichaam aan en tijdens je vruchtbare jaren is dit het belangrijkste oestrogeen. Dit is ook het hormoon dat in HST-producten zit. Daarom spreken wij over oestrogeen, als we het over oestradiol hebben. Omdat dit de moleculaire naam is, is deze minder bekend. Je hoeft niet bang te zijn voor dit hormoon; het is ontstekingsremmend.
Oestron
In de perimenopauze daalt het oestradiol-niveau en neemt oestron het over. Als je postmenopauzaal bent, maak je alleen nog oestron aan, voornamelijk in vetcellen in je buik. Vandaar dat je tijdens de (peri)menopauze merkt dat de vetverdeling in je lichaam verandert en naar je buik verplaatst.
Uit onderzoek blijkt dat oestron ontstekingsbevorderend is. Oestradiol daarentegen is ontstekingsremmend.
Oestriol
Oestriol is een zwakkere variant van oestradiol. Het wordt gebruikt in lokale producten die voor vaginale klachten worden gebruikt (Synapause creme en vaginale tabletten). De kracht van Oestriol ligt het optimaliseren van de slijmvliezen en blaasgezondheid.
Oestetrol
Oestetrol wordt tijdens de zwangerschap door de foetus aangemaakt.
Wat doet oestrogeen?
Oestrogeen is van belang voor heel veel processen in ons lichaam: het regelen van de lichaamstemperatuur, gezondheid van organen, seksuele processen, bloedsuiker, immuunsysteem, huidgezondheid, voortplantingssysteem, botdichtheid, vaginale gezondheid en hersenfunctie.
Een aantal belangrijke functies van oestrogeen staan hier onder benoemd, maar deze lijst is zeker niet volledig:
Hersenen
Ontstekingsremmend, helpt de bloedstroom in de hersenen, verbetert je stemming en vermindert spanning/angst, helpt bij het leerproces, houdt je lichaamstemperatuur onder controle (vandaar dat je door de afname last kunt krijgen van opvliegers of nachtzweten), verbetert het niveau van neurotransmitters (zij zorgen voor communicatie tussen de cellen in je zenuwstelsel), verbetert je slaap, zorgt voor verbinding tussen je hersencellen, verbetert je energieniveau.
Hart
Houdt de hartslag onder controle, houdt de binnenkant van bloedvaten soepel en gezond, verlaagt de bloeddruk.
Lever
Verbetert de regulatie van cholesterol, verbetert de verwerking van glucose, verbetert de afbraak van vetten, verbetert de functie van de lever.
Botten, gewrichten, spieren
Verhoogt de minerale dichtheid van de botten, vermindert ontstekingen in gewrichten, versterkt de spierkracht, verbetert flexibiliteit, smeert de gewrichten.
Darmen
Houdt de functie van de darmen op orde, zorgt voor balans van de goede bacteriën, vermindert brandend maagzuur.
Zenuwen
Verbetert de communicatie tussen zenuwen.
Blaas
Vermindert het risico op infectie, verbetert de functie van de blaas (plas ophouden).
Vagina (inwendig) / vulva (uitwendig)
Verbetert het vochtgehalte, zorgt voor balans van de goede bacteriën in de vagina, houdt weefsel gezond, verhoogt de gevoeligheid van de clitoris.
Huid
Verhoogt de collageenproductie, vermindert vochtverlies, verbetert elasticiteit, verhoogt bloedtoevoer naar de huid.
Een kleine meevaller
Anti-aging effect
Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar het anti-aging effect bij rechtstreeks aanbrengen op het gezicht van Oestradiol en vooral Oestriol ( ! Let op: in deze onderzoeken is een crème gebruikt, niet de Oestrogel die wordt voorgeschreven bij hst, maar "1 g of 0.01% estradiol ointment or 0.3% estriol ointment once daily").
Dit onderzoek onder 59 vrouwen toont aan dat oestriol na een half jaar gebruik ‘highly effective’ is voor het verminderen van rimpels (oestradiol ook - in iets mindere mate). Ook dit onderzoek rapporteert een significante verbetering. In objectieve metingen uit huidbiopten werd een significante toename gemeten van type III Collageen.
Een ander onderzoek in een kleine groep vrouwen naar de veiligheid laat zien dat het aanbrengen van de geteste crème op het gezicht niet meetbaar is in het bloed; geen systemische opname. Tussen alle tegenvallers van de peri-menopauze een kleine meevaller!
Hormoon 02
Progesteron
Door veel artsen wordt gedacht dat progesteron als enige functie het dun houden van de baarmoederwand heeft, waarmee de kans op baarmoederkanker wordt verkleind. Maar progesteron doet hiernaast nog veel meer: de progesteron-receptoren zijn aanwezig in de hersenen, botten, borsten, hart en bloedvaten. Daarnaast houdt het veel processen in balans, waaronder de effecten van oestrogeen.
Dit betekent ook dat vrouwen die geen baarmoeder hebben zeker baat kunnen hebben bij het gebruik van progesteron.
Leuk weetje
Mannen maken ook progesteron aan en zij hebben geen baarmoederwand die dun gehouden moet worden.
Wat doet progesteron?
Hersenen
Het helpt bij een betere communicatie tussen hersencellen, wat helpt bij stemming, geheugen en hersengezondheid. Het ondersteunt het zenuwstel, vermindert opvliegers (aangestuurd vanuit de hersenen – hypothalamus), het beschermt de hersenen bij trombose.
Borsten
Het dempt het effect van oestrogeen en vermindert de kans op cystes.
Immuunsysteem
Vermindert ontstekingen, vermindert het risico op auto-immuunziektes.
Botten
Helpt de aanmaak van osteoblasten: belangrijk voor de opbouw van botten.
Stofwisseling
Het helpt bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel.
Spieren
Stimuleert de aanmaak van nieuw spierweefsel, vermindert spierkramp.
Voortplantingssysteem / seksuele functie
Reguleert de menstruatie, ondersteunt zwangerschap, vermindert bloedingen.
Psychisch welzijn
Verbetert de slaap, vermindert spanning/stress. Het werkt positief op de GABA-receptoren en is daarmee angstremmend, het werkt antidepressief, anesthetisch (verdovend), anticonvulsant (vermindert epilepsie), analgetisch (pijnstillend) en het helpt bij het verbruik van vetten voor energie.
Goed om te weten
Lichaamseigen of synthetisch?
Hierbij gaat het over het natuurlijk lichaamseigen progesteron zoals die je zelf aanmaakt.
Synthetische progesteron (progestageen) kent naast alleen het voordeel van het dun houden van de baarmoederwand, ook een aantal nadelen. Progestageen is ook nooit door het lichaam zelf aangemaakt. Het lichaam reageert niet hetzelfde op progestageen als op progesteron. Zie hiervoor het hoofdstuk De juiste medicijnen.
Lichaamsidentieke HST
Bij lichaamsidentieke HST wordt het tekort aan oestradiol en progesteron aangevuld met plantaardige yam- of sojamoleculen met precies dezelfde moleculaire structuur en formaat als de eigen hormonen, waarop het lichaam precies hetzelfde reageert als bij ‘zelfgemaakt’, oftewel lichaamseigen, oestradiol en progesteron. De transdermale (via de huid) oestradiol wordt afgegeven via een patch (pleister), een gel of een spray. En Utrogestan is gemicrogeniseerd progesteron in een ovule die oraal of vaginaal wordt gebruikt.
Hormoon 03
TESTOSTERON
Veel mensen denken bij testosteron aan een mannelijk hormoon. Maar dit klopt niet. Vrouwen maken in hun leven drie tot vier keer meer androgenen (testosteron of voorlopers van testosteron) aan dan oestrogenen. Een deel wordt geproduceerd bij de eisprong (40-50%), de rest wordt geproduceerd door de bijnieren.
Het door de eierstokken geproduceerde testosteron wordt voor een groot deel omgezet in oestradiol. Een vrouw die de menopauze voorbij is, verliest 50% tot bijna 100% van haar testosteron.
Dit hormoon zorgt – samen met oestrogeen - voor onder andere een gezond libido. Veel vrouwen bemerken een afnemend libido zodra de oestrogeen- en testosteronproductie vanuit de eierstokken afneemt. Dit zorgt vaak voor spanning in een relatie en kan zorgen voor een verminderd zelfbeeld.
Daarnaast neemt door het afnemen van het testosteronniveau de spiermassa af (spieratrofie). Dit is bijvoorbeeld herkenbaar aan de slappe huid bij de bovenarmen. Tenslotte draagt testosteron bij aan algehele levenslust; zin hebben in het leven, zin hebben om dingen te ondernemen, doorzettingsvermogen en wilskracht. Dit zorgt ervoor dat een vrouw lekkerder in haar vel zit en met energie kan meedraaien in de maatschappij.
3 tot 4×
meer androgenen dan oestrogenen maken vrouwen in hun leven
50–100%
van haar testosteron verliest een vrouw die de menopauze voorbij is
Wat doet testosteron?
Ogen
Verbetert de functie van de meiboomklieren (zorgen voor het niet uitdrogen van het traanvocht), vermindert droge ogen.
Vaatstelsel
Vermindert triglyceriden* en cholesterol**.
* vet als bron en opslagplaats van energie voor het lichaam. Bij een te hoog gehalte kan dit leiden tot hart- en vaatziekten.
** bouwstenen voor cellen en hormonen, maar een teveel vergroot de kans op hart- en vaatziekten.
Hartfunctie
Verbetert de hartfunctie: maakt het hart sterker, het kan meer bloed verwerken en laat het efficiënter werken.
Bloed
Zorgt voor de productie van rode bloedcellen.
Hersenen
Verbetert de concentratie, geheugen, verbale systeem (woordvinding) en ruimtelijk vermogen, verbetert kwaliteit van de slaap.
Stemming
Verbetert psychisch welzijn, energieniveau.
Spieren
Verbetert spierhoeveelheid en kracht.
Stofwisseling
Zorgt voor een normale stofwisseling: bloeddruk, vetten en glucose.
Botten
Verbetert de minerale botdichtheid.
Blaas
Vermindert het risico op infectie, verbetert de blaasfunctie.
Vagina (inwendig) / vulva (uitwendig)
Verbetert de vochtigheid, houdt weefsel gezond.
Voortplantingssysteem / seksuele functie
Libido, opwinding en orgasme, gezondheid urinewegen en voortplantingsorganen, vermindert incontinentie en aandrang, vermindert vaginale droogheid en pijn.
Vrouwen maken in hun hele leven heel veel testosteron aan. Het is zelfs zo (heel nauwkeurig gezien) dat de eierstokken testosteron aanmaken – net zoals de testikels dat bij mannen doen - en een deel daarvan wordt omgezet in oestrogeen. Het idee dat testosteron een mannenhormoon is en vrouwen dit niet nodig hebben zodra de productie afneemt of stopt, is achterhaald en moet worden losgelaten.
Let op: omgekeerd maken mannen ook oestrogeen en progesteron aan! Weliswaar in mindere mate, maar het staat vast dat beide geslachten alle drie de hormonen aanmaken en dus alle drie de hormonen nodig hebben om optimaal te functioneren. De overtuiging dat testosteron alleen voor mannen is en oestrogeen alleen voor vrouwen is onjuist.
Op de lange termijn
Gevolgen van dalende hormonen
Zodra de geslachtshormonen verdwijnen, kunnen chronische ziekten ontstaan en op de lange termijn kunnen deze levensbedreigend worden.
Wat al wel vaststaat is dat osteoporose en dementie vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen en dat vrouwen tot het moment dat ze oestrogeen gaan verliezen, beschermd zijn tegen hart- en vaatziekten. Vanaf het moment dat ze in de overgang komen, halen vrouwen de mannen in als het gaat om sterftecijfers door ziektes rondom hart en vaten. Wij weten dat enkele wetenschappelijke onderzoeken aantonen dat deze feiten met elkaar in verband staan.
* waarbij het mannenlichaam het uitgangspunt is voor hoe de medische wetenschap die ziekten heeft onderzocht. Waar bij vrouwen op moet worden gelet, is nog niet goed in kaart gebracht, het is nog maar kort bekend dat het vrouwenhart anders werkt dan het mannenhart en dat aandoeningen bij verschillende geslachten zich verschillend uiten.
Voorbeelden zijn
- hart- en vaatziekten*
- dementie
- osteoporose
- urineweginfecties
- staar
- glaucoom
- nierstenen
- obesitas
- diabetes type2
- long- en darmkanker
- depressie
- burn-out